پس از ویندوز 95 كه تحول بزرگی در سیستم عاملها ایجاد كرد، مایكروسافت ویندوز نسخه 98 خود را عرضه كرد، سپس ویندوز me، ویندوز حرفه ای 2000 و جدیدا هم كه ویندوزxp را به بازار داده است. در اینجا قصد داریم كه مروری بر ویندوز 98 در سطح مقدماتی داشته باشیم.

در ویندوز، برنامه های مختلف در قالب پنجره هایی اجرا می شوند. برای هر كاری در ویندوز پنجره ای در نظر گرفته شده است كه لازم است برای انجام هر كاری، پنجره ای را باز كرد، بست و یا جابجا كرد. از اینرو، یكی از دلایل انتخاب نام این سیستم عامل بعنوان windows یعنی پنجره ها هین موضوع می باشد.

ماوس و عملكرد آن:

ماوس یا موشواره یكی از ابزارهای جانبی كامپیوتر است كه در محیط سیستم عامل ویندوز كارایی بسیار بالایی دارد، برای استفاده از ماوس دانستن چند اصطلاح درمورد آن لازم است:

click : زدن كلید سمت چپ ماوس
double click : دوبار زدن كلید سمت چپ ماوس
right click : زدن كلید سمت راست ماوس
point : اشاره كردن، بردن ماوس روی هر گزینه ای
drag : كشیدن و رها كردن، فشردن كلید سمت چپ ماوس و نگهداشتن آن، سپس كشیدن گزینه مورد نظر و رها كردن كلید سمت چپ

منوی استارت (start) : بسیاری از كارها از طریق این منو انجام می شود. برای باز كردن این منو به یكی از روشهای زیر عمل می كنیم:

1. روی كلید start كلیك می كنیم.

2. كلید windows روی كیبورد را می زنیم.

3. كلید ctrl+esc را می زنیم.(برای كیبوردهای قدیمی)

4. كلید alt+s را می زنیم. (وقتیكه روی taskbar هستیم)

سیستم عامل ویندوز از نظر ظاهری به دو قسمت اساسی تقسیم می شود. قسمت بزرگتر و بالایی كه اكثر فضای صفحه نمایش را پوشانده، desktop نام دارد كه اكثر برنامه ها و پنجره های ویندوز روی آن باز می شوند.در روی desktop كه می توان به میزكار هر فردی تشبیه كرد برنامه های مختلفی قرار دارند كه چون روی desktop قرار گرفته اند سریعتر برای اجرا در دسترس هستند.

روی عكس كلیك كنید

نوار طوسی رنگی كه در پایین ترین قسمت صفحه نمایش قرار دارد taskbar یا نوار وظیفه نامیده می شود و منوی start یا شروع در سمت چپ آن قرار دارد. در taskbar هم قسمتهای مختلفی وجود دارد. علاوه بر منوی start، در سمت راست این نوار، قسمتی به نام sys tray وجود دارد كه ساعت، تاریخ و برنامه های در حال اجرا كه در حافظه قرار گرفته اند به چشم می خورد. در قسمت خالی این نوار، نام برنامه هایی كه در حال حاضر با آنها سر و كار داریم آمده است، مثلا اگر با دو برنامه در یك لحظه مشغول كار باشیم نام آن دو در قسمت میانی taskbar اضافه می شود.

خاموش كردن كامپیوتر: برای خاموش كردن اكثر كامپیوترهای جدید، نباید كلید power را كه روی كامپیوتر قرار دارد فشار داد، بلكه روش استانداردی برای این امر وجود دارد. در منوی شروع (start)، روی گزینهshut down كلیك می كنیم، پنجره ای با عنوان shut down windows باز می شود كه شامل چند گزینه رادیویی است.

برای خاموش كردن كامپیوتر روی گزینه shut down كلیك كرده، سپس ok را كلیك می كنیم. با این كار كامپیوتر بدون نیاز به فشار دكمه power خاموش می شود.

و برای راه اندازی مجدد كامپیوتر گزینه restart را انتخاب كرده سپس ok می كنیم، كه باعث می شود كامپیوتر reset شود و از اول شروع به بالا آمدن یا اصطلاحا boot شدن كند.

برای راه اندازی مجدد و رفتن به محیطdos ، گزینهrestart in ms-dos mode را انتخاب می كنیم و برای اینكه كامپیوتر بطور موقتی و در زمان بلااستفاده بودن، حداقل برق را مصرف كند، از گزینه stand by استفاده می كنیم. برای خروج از این حالت stand by (آماده به كار) كافیست كلیدی را فشار دهیم.

نكته: اگر با shut down یا روش دیگری مثل ms-dos prompt كه در زیرمجموعه program از منوی start قرار دارد به محیط dos رفته باشیم، برای بازگشت به محیط ویندوز كافیست دستورexit را تایپ كنیم.

آموزش سیستم عامل ویندوز 98  (درس دوم)

نكته: در بسیاری از پنجره های ویندوز سه كلید زیر وجود دارند:
ok : برای تایید و اعمال تغییرات و بسته شدن پنجره
cancel : برای صرف نظر از اعمال تغییرات انجام داده شده
apply : برای تائید و اعمال تغییرات و باز ماندن پنجره به كار می رود.

گزینه های رادیوئی: گزینه هایی به شكل دایره هستند كه از مجموعه آنها، فقط یكی می تواند انتخاب شود.

كلیدهای كنترلی پنجره ها:در ویندوز با اجرای هر آیكن كه نشانگر برنامه ای می باشد پنجره ای باز می شود. در هر پنجره ممكن است كلیدهای زیر وجود داشته باشد كه در سمت راست و بالای آن پنجره واقع شده اند :

		close برای بستن پنجره
		maximize برای حداكثر كردن اندازه پنجره
		restore برای برگرداندن پنجره حداكثر شده به اندازه قبلی
		minimize برای حداقل كردن پنجره و فرستادن روی taskbar . با این كار پنجره بسته نمی شود، و برای باز شدن مجدد آن كافیست روی نام آن برنامه در taskbar كلیك كنید.
		help : برخی پنجره ها آیكن كوچكی در سمت راست و بالای خود دارند كه به شكل علامت سؤال (؟) می باشد. اگر روی آن كلیك كنیم، همراه نشانگر ماوس، علامت سؤال اضافه خواهد شد و هر جایی در آن پنجره كه كلیك كنیم، پنجره كوچكی با توضیحات مختصری درباره آن قسمت، باز می شود.

تغییر مكان پنجره ها: برای تغییر مكان پنجره، روی سطر عنوانش كلیك كرده و سپس به نقطه دیگری drag می كنیم.

تغییر سایز پنجره ها: برای تغییر اندازه پنجره، نشانگر ماوس را به یكی از لبه های آن نزدیك كرده به محض تغییر حالت drag می كنیم. البته قسمتی مخصوص این كار در سمت راست و پایین هر پنجره وجود دارد. 

مرتب سازی پنجره های باز:
گاهی اوقات تعداد پنجره های بازی كه ما با آنها كار می كنیم زیاد می شوند و یا شاید لازم باشد كه مثلا دو تا پنجره my computer بطور عمودی و مرتبی كنار هم قرار گیرند. برای این كار، در قسمت خالی taskbar كلید سمت راست ماوس را می زنیم (right click)، در منوی باز شده، گزینه های زیر برای مرتب كردن پنجره ها به كار می رود:
cascade windows مرتب كردن پنجره ها به شكل قطری.
tile windows horizentally مرتب كردن پنجره ها به صورت افقی.
tile windows vertically مرتب كردن پنجره ها به صورت عمودی.
minimize all windows برای حداقل سازی تمام پنجره ها.

گزینه undo در این منو برای برگرداندن آخرین كار انجام شده به كار می رود.

ساعت و تاریخ سیستم: معمولاً سمت راست taskbar ساعت سیستم دیده می شود. با اشاره به آن، ساعت و تاریخ نیز نمایش داده خواهد شد. برای تنظیم ساعت و تاریخ روی ساعت دابل كلیك می كنیم. در پنجره باز شده امكان تنظیم ساعت و تاریخ وجود دارد.

تنظیمهای taskbar: در قسمت خالی روی taskbar راست كلیك كرده و در منوی باز شده روی properties كلیك می كنیم. پنجره ای باز می شود كه در آن گزینه های زیر وجود دارد:
always on top: با انتخاب این گزینه، taskbar همیشه روی سایر پنجره ها قرار می گیرد.

auto hide: باعث می شود با دور شدن نشانگر ماوس از taskbar، به صورت خودكار پنهان شود.

show small lcons in start menu: آیكنهای منوی استارت را در اندازه كوچكتر نشان می دهد.

show clock: با انتخاب آن، ساعت در سمت راستtaskbar نشان داده خواهد شد. 

سایر تنظیمهایtaskbar :
با نزدیك كردن نشانگر ماوس به لبه داخلیtaskbar شكل نشانگر ماوس عوض می شود. در این حالت drag می كنیم.با این كار پهنای آن بیشتر می شود تا حدیكه نصف desktop را می پوشاند. همچنین می توان taskbar را به یكی از چهار جهت صفحه برد. برای این كار در قسمت خالی taskbar ، كلید سمت چپ ماوس را پایین نگه داشته و به محل دلخواهی از صفحه می كشیم (یا drag كردن).

آموزش سیستم عامل ویندوز 98(درس سوم)

تنظیمهای desktop :

در قسمت خالیdesktop كلیك راست كرده (دكمه سمت راست ماوس) و properties را انتخاب می كنیم. پنجره باز شده با عنوان display properties، دارای قسمتهای مختلفی است:

background : (تصویر زمینه) در این قسمت می توان تصویر زمینه desktop را تعیین كرد. در قسمت display حالت قرار گرفتن تصویر به یكی از سه صورت center (قرار گرفتن در مركز صفحه)،tile (كنار هم چیدن عكسهای كوچكتر، مثل كاشی) و stretch (كشیدن عكس بمنظور تمام صفحه شدن) قابل تنظیم است.
با استفاده ازbrowse می توان تصویری را كه در این لیست وجود ندارد به عنوان تصویر زمینه انتخاب كرد.
با كمك pattern می توان طرح یا الگوهای مختلفی را در حالتیكه نخواهیم از عكس استفاده كنیم بكار برد.

screen saver: در این قسمت می توان نوع محافظ صفحه نمایش را تعیین نمود. یعنی در زمانیكه برای مدتی با كامپیوتر كاری نداریم برای ثابت نماندن تصویر صفحه نمایش تصاویر متحرك و متنوعی را بكار برد. همچنین بوسیله كلید setting امكان تنظیمات بیشتر محافظ انتخاب شده وجود دارد. با كلید preview می توان محافظ را به صورت تمام صفحه دید.

در قسمت wait ، مدت زمان انتظار برای فعال شدن خودكار screen saver در زمان بیكاری كامپیوتر تعیین می شود. اگر گزینه password protected تیك خورده باشد. كلید change نیز فعال خواهد شد. با این كلید می توان كلمه رمزی را برای محافظ صفحه نمایش در هنگام خروج از آن در نظر گرفت.
با استفاده از كلید setting در پایین این پنجره می توان مدت زمان انتظار برای خاموش شدن مانیتور، هارد دیسك یا رفتن به حالت stand by (انتظار- آماده به كار) را مشخص كرد. در stand by‌ مصرف برق سیستم حداقل می شود.

appearance : در این قسمت می توان ظاهر ویندوز را به یكی از استانداردهای موجود تبدیل نمود. این استانداردها در زیر مجموعه scheme وجود دارند. در این زیر مجموعه گزینه windows standard حالت پیش فرض (default) اولیه است. 

effects: در این قسمت می توان شكل آیكنهای استاندارد صفحه desktop را تغییر داد. برای این كار روی آیكن مورد نظر كلیك كرده و سپس change lcon را كلیك می كنیم. برای تبدیل آیكن گزینه انتخاب شده به حالت پیش فرض روی default icon كلیك می كنیم.

web: با انتخاب گزینه view my active desktop شما desktop خود را مثل صفحات اینترنتی فعال خواهد كرد. ولی بهتر است همیشه این گزینه را از حالت تیك خورده خارج كنیم، زیرا سرعت باز و بسته كردن پنجره های مختلف را كند می كند.

settings: در این قسمت تنظیمات مربوط به كارت گرافیكی ومانیتور انجام می شود. كیفیت رنگ در قسمت colors تعیین می شود كه مشخص كننده تعداد رنگهای مورد استفاده می باشد، كه بهتر است همیشه یكی از دو گزینه true color(32bit) یا high color(16bit) انتخاب شود. در قسمت screen area می توان سایز صفحه نمایش در ویندوز را تعیین كرد. چند حالت معمولتر آن در زیر آمده است:

 480 * 640 : برای مانیتورهای 14". در این حالت سایز آیكنها بزرگ هستند.

 600 * 800 : استاندارد مانیتورهای 15". در این حالت سایز آیكنها متوسط هستند.

 768 * 1024 : در این حالت سایز آیكنها خیلی كوچك می شوند.

پنجره run : اكثر برنامه های ویندوز در قسمت programs از منوی start قرار دارند، كه از این طریق قابل دستیابی و اجرا می باشند.البته از روی desktop نیز بعضی برنامه قابل دسترسی هستند. ولی روش دیگری وجود دارد كه در منوی start با كلیك روی گزینه run انجام می شود. ما با دانستن نام برنامه مورد نظر برای اجرا و تایپ آن در جلوی قسمت open می توانیم آن برنامه را اجرا كنیم.(بشرطیكه مسیر اجرای فایل درست باشد. تمام برنامه هایی كه در فولدر ویندوز قرار دارند براحتی از این طریق قابل اجرا هستند، مثل notepad، wordpad و...)

روش فعال كردن پنجره های باز:

در صورت باز بودن چند پنجره مربوط به برنامه های مختلف، در هر لحظه حداكثر یك پنجره یا برنامه می تواند فعال باشد كه رنگ آن در حالت معمولی آبی پررنگ می باشد. برای فعال كردن یك پنجره دلخواه به یكی از روشهای زیر عمل می كنیم:
1. روی عنوان (قسمت آبی رنگ بالایی) پنجره دلخواه یا روی قسمتی از آن پنجره كلیك می كنیم.
2. روی نام آن پنجره در ‏‏taskbar كلیك می كنیم.
3. كلید alt را پایین نگه داشته و tab را متوالیاً فشار می دهیم تا مربع آبی رنگ روی آیكن برنامه موردنظر قرار گیرد سپس می توان كلید alt را رها كرد.